واحد بینالملل
پایان نامه کارشناسی ارشد در رشتهی
حقوق بینالملل
نقش سازمان یونسکو در حفاظت از صلح و امنیت بینالمللی
به کوشش
افشین مردانی
استاد راهنما
جناب آقای دکتر فرهاد طلایی
تیر 1393

به نام خدا

اظهارنامه

اینجانب افشین مردانی دانشجوی رشته حقوق (9160239) گرایش بینالملل واحد بینالملل دانشگاه شیراز اظهار میکنم که این پایان نامه حاصل پژوهش خودم بوده و در جاهایی که از منابع دیگران استفاده کردهام، نشانی دقیق و مشخصات کامل آن را نوشتهام. همچنین اظهار میکنم که تحقیق و موضوع پایان نامهام تکراری نیست و تعهد مینمایم که بدون مجوز دانشگاه دستاوردهای آن را منتشر ننموده و یا در اختیار غیر قرار ندهم. کلیه حقوق این اثر مطابق با آئین نامه مالکیت فکری و معنوی متعلق به دانشجو و دانشگاه شیراز است.

نام و نام خانوادگی: افشین مردانی
تاریخ و امضا:

به نام خدا
نقش سازمان یونسکو در حفاظت از صلح و امنیت بینالمللی
به کوشش
افشین مردانی
پایان نامه
ارائه شده به تحصیلات تکمیلی دانشگاه شیراز به عنوان بخشی از فعالیتهای
تحصیلی لازم برای اخذ دوره کارشناسی ارشد
در رشته
حقوق بینالملل
از واحد بینالملل دانشگاه شیراز
شیراز
جمهوری اسلامی ایران

ارزیابی شده توسط کمیته پایان نامه با درجه : عالی
دکتر فرهاد طلایی، استادیار بخش حقوق عمومی و بینالملل( استاد راهنما )…………………………………..
دکتر سید مجتبی واعظی، استادیار بخش حقوق عمومی و بینالملل( استاد مشاور )………………………
دکتر محمد امامی، دانشیار بخش حقوق عمومی و بینالملل(داور متخصص داخلی )………………………..
تقدیم به :
پدر و مادر عزیز و فداکارم که پیوسته جرعه نوش جام تعلیم و تربیت،فضیلت و انسانیت آنها بودهام و همواره چراغ وجودشان روشنگر من در سختیها و مشکلات بوده است،
و
به همراهان همیشگی لحظههایم:
برادر عزیزم، شیرمرد همیشه پشتیبانم، بابک،
تک پروانه سوزان شمع زندگیام، پری و داماد و برادر عزیزم ابراهیم،
و یگانه شبنم گلبرگهای روزگارم، ژاله.
سپاسگزاری
صدها فرشته بر آن دست بوسه میزنند کز کار خلق یک گره بسته وا کند.
سپاس خدای را که سخنوران، در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمتهای او را ندانند و کوشندگان، حق او را گزاردن نتوانند. سپاسگزاری از صبوریها و راهنمایی و محبتهای اساتیدی که در این پژوهش یاریگر اینجانب بودهاند، اندک کاری است که از یک شاگرد برمیآید.
برخود لازم میبینم از زحمات فراوان و ارزشمند استاد فرهیخته، جناب آقای دکتر فرهاد طلایی، استاد راهنمای بنده که در راه نگارش پایاننامه حاضر از هیچ کوششی دریغ ننموده و در لحظات سخت، با هدایتهای هوشمندانه خود، بنده را از انحراف از مسیر اصلی باز داشتند و با انرژیهای مثبت همیشگی، نیرویی دوچندان به من دادند، از استاد بزرگوارم جناب آقای دکتر سید مجتبی واعظی که همچون دوست و معلمی مهربان، اینجانب را یاری نمودند، تقدیر و تشکر بهعمل آورم. همچنین از جناب آقای دکتر محمد امامی که قبول زحمت نموده و داوری این پایاننامه را عهدهدار شدند و جناب اقای دکتر علی رضایی، به عنوان نماینده محترم تحصیلات تکمیلی دانشگاه شیراز، کمال تشکر و قدردانی را دارم.
در پایان، از تمامی دوستان و عزیزان و دست اندرکاران دانشگاه شیراز، به خصوص پرسنل محترم کتابخانه، علیالخصوص جناب آقای پسندیده، که بنده را در نگارش این پایاننامه یاری رساندند، قدردانی مینمایم.

چکیده
نقش سازمان یونسکو در حفاظت از صلح و امنیت بینالمللی
به کوشش
افشین مردانی
داشتن آرامش و زیستن در محیطی سرشار از صلح و امنیت از دیرباز جزء دغدغههای بشریت بوده است. بر این اساس جامعه بشری همواره در تلاش بوده است تا زمینه های پایداری صلح و امنیت بین المللی را فراهم سازد. امروزه این اعتقاد وجود دارد که صلح و امنیت بینالمللی به مفهوم واقعی آن در سایه وجود دموکراسی و رعایت حقوق و آزادیهای بنیادین بشر شکل میگیرد. از سویی دیگر لازمه صلح و امنیت پایدار در جهان همکاری و روابط دوستانه میان دولت ها می باشد. در همین راستا سازمان ملل متحد و موسسات تخصصی آن وظیفه حفظ صلح و امنیت بین المللی را برعهده داشته و بسترهای لازم را برای همکاری میان دولت ها در زمینه های گوناگون فراهم می نمایند. هر چند در این میان به موجب منشور سازمان ملل متحد شورای امنیت طلایه دار حفاظت از صلح و امنیت بینالمللی است، موسسات تخصصی سازمان ملل متحد نیز از طریق گسترش روابط و همکاری های میان دولت ها در حوزه های فعالیت خود زمینه را برای حفظ و تقویت صلح و امنیت بین المللی فراهم می سازند. در این میان سازمان آموزشی، علمی، و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) از طریق گسترش همکاری های میان دولت ها در زمینه های آموزشی، علمی و فرهنگی فرهنگی و تاکید بر رعایت دموکراسی و حقوق بشر نقش خود را در حفظ صلح و امنیت بینالمللی ایفاء می نماید. بر این اساس این پایان نامه نقش یونسکو را در حفظ صلح و امنیت بین المللی بررسی نموده و راهکارهای یونسکو را برای دستیابی به جنین هدفی تشریح می نماید. همچنین پایان نامه حاضر چالش های فرا روی یونسکو را در حفظ صلح و امنیت بین المللی مورد بحث قرار می دهد. این پایان نامه نتیجه می گیرد که برای رفع این چالش ها دولت های عضو یونسکو بایستی از منافع سیاسی خود چشم پوشی نموده و با گسترش همکاری ها در حوزه های آموزشی، علمی و فرهنگی یونسکو را در ایفای نقش موثرتر در تداوم حفظ صلح و امنیت بین المللی یاری دهند.

کلید واژهها: صلح و امنیت بین المللی، شورای امنیت، همکاریهای آموزشی، علمی و فرهنگی، یونسکو
فهرست مطالب

صفحه عنوان

فصل اول: کلیات1
فصل دوم: آشنایی با سازمان یونسکو و تاثیر اقدامات آن بر صلح و امنیت بینالمللیمقدمه فصل دوم20
مبحث اول: بررسي شكل‌گيري يونسكو و تشكيلات آن23
گفتار اول: چگونگي شكل‌گيري يونسكو23
بند1- پيش از جنگ جهاني اول24
بند 2- دوران بين دو جنگ جهاني25
بند3- دوران پس از جنگ جهاني دوم27
گفتار دوم: تشكيلات يونسكو و نحوه رأي‌گيري در اين ارکان31
بند 1- كنفرانس عمومي31
بند 2- شوراي اجرايي35
بند 3- دبيرخانه36
مبحث دوم: نگاهي به اهداف، فعاليت ها و اهم اقدامات يونسكو37
گفتار اول: بررسي اهداف و حوزه فعاليت هاي يونسكو38
بند 1- آموزش39
بند 2- فرهنگ43
بند 3- علوم طبيعي46
بند 4- علوم انساني و اجتماعي48
بند 5- ارتباطات و اطلاع رساني50

عنوان صفحه
گفتار دوم: بررسي اهم اقدامات يونسكو52
بند1- حفاظت از ميراث فرهنگي53
بند2- يونسكو و نابودي آپارتايد58
بند3- يونسكو و آموزش حقوق بشر60
بند4- بهبود وضعيت زنان63
بند 5-یونسکو و جوانان66
بند 6- یونسکو، آفریقا و کشورهای کمتر توسعه یافته68
نتيجه‌گيري فصل دوم71
فصل سوم: مفهوم صلح و امنيت بين‌المللي و نهادهاي تضمين كننده آن
مقدمه فصل سوم73
مبحث اول: مفهوم صلح و امنيت بين‌المللي و ارتباط آن با مفاهيم بنيادين حقوق بشر و دموكراسي74
گفتار اول: مفهوم صلح و امنيت بين‌المللي75
بند 1- صلح منفی76
بند 2- صلح مثبت 77
بند 3- ميثاق جامعه ملل و صلح و امنيت بين‌المللي 79بند 4- حفظ صلح و امنیت بینالمللی در منشور سازمان ملل متحد85
گفتار دوم: ارتباط صلح و امنيت بين‌المللي با مفاهيم بنيادين دموكراسي و حقوق بشر88
بند 1- ارتباط صلح و امنيت بين‌المللي با دموكراسي89
بند 2- ارتباط صلح و امنيت بين‌المللي با حقوق بشر98
مبحث دوم: نهادهاي تضمين كننده صلح و امنيت بين‌المللي104
گفتار اول: سازمان ملل متحد و اركان اصلي آن104
بند 1- شوراي امنيت105
بند 2- مجمع عمومي111

عنوان صفحه
بند 3- دبیر خانه(دبیرکل)113
بند 4- ديوان بين‌المللي دادگستري115
گفتار دوم: گزیدهای از موسسههای تخصصي سازمان ملل متحد 118
بند 1- سازمان تربيتي و علمي و فرهنگي سازمان ملل متحد (UNESCO)119
بند 2- سازمان بين‌المللي كار (ILO)122
بند 3- سازمان بهداشتي جهاني (WHO) 127نتیجهگیری فصل سوم 132
فصل چهارم: راهکارها و چالش های یونسکو در حفاظت از صلح و امنیت بینالمللی
مقدمه فصل چهارم135
مبحث اول: راهكارهاي يونسكو براي حفاظت از صلح و امنيت بين المللي135
گفتار اول: جهاني كردن جامعه اطلاعاتي و توسعه آن136
گفتار دوم: گفتگو و تعامل میان تمدنها140
گفتار سوم: ایجاد کمیسیونهای ملی در کشورهای عضو145
بند 1- نقش مشورتی147
بند 2- نقش ارتباطی147
بند 3- نقش اجرایی 148
بند 4- نقش اطلاع رسانی148
گفتار چهارم: ارتباط با سازمان های غیردولتی149
مبحث دوم: چالش هاي سازمان يونسكو 152
گفتار اول: اصل عدم مداخله153
گفتار دوم : فقر توسعه فرهنگي157
گفتار سوم : فقدان فرهنگ دموكراسي در كشورها161
عنوان صفحه
نتیجه گیری فصل چهارم166
نتیجه گیری نهایی 167
منابع و مآخذ170

نشانههای اختصاری

UNESCO: United Nation Educational Scientific Culturl Organization
سازمان تربیتی، علمی فرهنگی سازمان ملل متحد(یونسکو)
IIIC: International Institute for Intellectual Cooperation
موسسه بینالمللی همکاری های معنوی
CAME: Conference of Allied Ministers of Education
كنفرانس وزراي آموزش كشورهاي متفق
ASP net: Associated Schools Project Network
مدارس مرتبط با پروژه شبکه یونسکو
IBC: International Bioethics Committee
کمیته بینالمللی اخلاق زیستی
ICT: Information Communication and Technologies
فناوري‌هاي اطلاع‌رساني و ارتباطات
ISTC: International Student Travel Confederation
کنفدراسیون بینالمللی مسافرت دانشجویان
FIYTO: Federation of Imternational Youth Travel Organization
فدراسیون سازمان های بینالمللی مسافرت جوانان
United Nations Millennium Declaration UNMD:
اعلامیه هزاره سازمان ملل متحد
ICJ: International Court of justice
دیوان بینالمللی دادگستری
PCIJ: Permanent Court of international justice
دیوان دائمی دادگستری بینالمللی
ILO: International Labour Organization
سازمان بینالمللی کار
C.G.T: Confederation General du Travail
اتحادیه عمومی کار
WHO: World Health organization سازمان بهداشت جهانی

فصل اول:
کلیات

فصل اول: کلیات
مقدمه
الف) طرح مسأله
يونسكو، سازمان تربیتی، علمی و فرهنگي سازمان ملل متحد، يكي از مهمترين سازمانهاي تخصصي سازمان ملل متحد است. تأسيس و شكل‌گيري اين سازمان به كنفرانسی برمي گردد كه در آن نمايندگان 44 كشور، طي فراخوان مشتركي كه توسط دولتهاي بريتانياي كبير و فرانسه انجام شده بود، در 16 نوامبر سال 1945 در شهر لندن گرد هم آمدند و اساسنامه آن را امضا كردند. 1 اساسنامه مزبور با امضاي كشور يونان در تاريخ 4 نوامبر 1946 بهعنوان بيستمين كشور امضا كننده، الزام‌آور شده و يونسكو متولد شد. 2 اين سازمان در حال حاضر بيشتر از سازمان ملل متحد، كه نقش سازمان مادر را براي آن دارد، داراي عضو مي‌باشد و اعضاء آن در حال حاضر به 195 كشور مي‌رسد. اين سازمان از 3ركن زير تشكيل مي‌شود:
1- كنفرانس عمومي: عاليترين مرجع تصميم‌گيري يونسكو است که خط مشی و جهت کلی حرکت سازمان را تعیین و هر 2 سال يكبار با شركت نمايندگان كشورهاي عضو تشكيل جلسه مي‌دهد. برنامهها و بودجه یونسکو توسط این این رکن تعیین می شود. 3
2- شوراي اجرايي: كه اُرگان نظارتي يونسكو در اجراي برنامه‌ها و تصميمات كنفرانس عمومي است، مقدمات کار کنفرانس عمومی را تهیه و بر اجرای کامل تصمیمات کنفرانس عمومی نظارت میکند. این شورا از ترکیب نمایندگان 51 کشور عضو که براي دوره‌اي 4 ساله توسط كنفرانس عمومي انتخاب مي‌شوند، بوجود میآید و سالانه 2 بار تشکیل جلسه می دهد.

3- دبيرخانه: كه مسئول اجراي برنامه‌هاي يونسكو بوده و شامل مدير كل و كاركنان مي‌باشد. دبير كل، مدير اجرايي سازمان مي‌باشد و هر 4 سال يكبار براساس توصيه‌هاي شوراي اجرايي توسط كنفرانس عمومي انتخاب مي‌شود.
بهطور كلي آموزش، علوم طبيعي، علوم انساني و اجتماعي، فرهنگ، ارتباطات و اطلاعات جزء دستور كار و اولويت‌هاي سازمان يونسكو مي‌باشد كه نيل به صلح و امنيت بين‌المللي از طريق همين اولوليت‌ها امكان‌پذير است و شكل مي‌گيرد.
صلح و امنيت بين‌المللي از آرزوهای همیشگی بشر است و همیشه نیز از سوی پدیدههای مختلف تهدید شده است. 4 اصطلاح صلح بهطور سنتی بهعنوان “آزادی از جنگ و ستیز” تعریف شده است، این مفهوم ایدهآلیستی، بهویژه از جنگ جهانی دوم به بعد، به عقیدهای تبدیل شده است که طبق آن، صلح، تنها در غیاب جنگ وجود دارد. 5 در سطح بين‌المللي اقدامات بسياري جهت نيل به صلح و آرامش در قالب سازمانهاي بين‌المللي صورت گرفته كه نمونه بارز آن تشكيل سازمان ملل متحد مي‌باشد كه وظيفه اصلي آن حمايت از صلح و امنيت بين‌المللي است. صلحی که منظور سازمان ملل میباشد، صلح بینالمللی است نه داخلی، مگر در موارد اتفاقی و در جهت اجراء اعمال بینالمللی، خصوصا صلحی که مطابق با اصول عدالت و حقوق بین الملل باشد. 6در همين راستا، سازمان ملل اقدام به ایجاد کمیتههایی نمود که موسسات تخصصی سازمان ملل متحد از دل آنها بیرون آمد. سازمان يونسكو كه يكي از این موسسات تخصصی مي‌باشد، در سال 1946 بهوجود آمد كه نقش مهمي را در ايجاد و حفاظت صلح و امنيت بين‌المللي ايفا مي‌كند.
مهمترین فعالیت یونسکو در زمینه آموزشی در سطح جهان، مبارزه با بیسوادی و ریشهکنی این مساله بوده است. برنامه یونسکو در سطح فرهنگ، سه مرحله اصلی و به هم پیوسته را پیگیری میکند که عبارتند از: آفرینش آثار اصیل، حفظ آثار موجود و نشر و نقد بینالمللی فرهنگها. همچنین در زمینه توسعه علوم گوناگون، برنامههایی دارد که شامل توسعه ساختار اساسی علوم در کشورهای عضو، ترغیب همکاری بینالمللی برای پیشرفت پژوهشها و مدارک علمی و بهکار بردن علوم و تکنولوژی در کارهای عمرانی است.
يونسكو به منظور جلوگيري از بروز جنگ و درگيري در جهان و دستيابي به صلح و تأمين هدفهاي منشور سازمان ملل متحد كه خود زيرمجموعه‌اي از آن سازمان مي‌باشد، از راه آموزش، علوم، فرهنگ و ارتباطات تأسيس گرديد كه هم‌اكنون 195 كشور در اين سازمان عضويت دارند. اين سازمان از آموزش، علوم طبيعي و اجتماعي، فرهنگ و ارتباطات همچون ابزاري براي ايجاد صلح و آرامش در سطح بين‌المللي استفاده مي‌كند. قانون اساسي (اساسنامه) يونسكو صراحت دارد كه: “براساس تجربه بشر، تنها تمهيدات سياسي و اقتصادي براي ايجاد صلح پايدار و آنچه لازمه عدالت و كرامت انساني است، كفايت نمي‌كند. از اين رو كليه برنامه‌هاي يونسكو بايد در راستاي ساختن صلح در اذهان انسانها، بهويژه از رهگذر برنامه‌ريزي آموزشي جهت يابد.”7 همانطور كه در ديباچه اين سازمان آمده كه: «جنگ ها نخست در اذهان بشر آغاز مي‌شود و لذا دفاع از صلح نيز بايد نخست در اذهان انسانها شكل بگيرد.»8
پس رسالت اصلي يونسكو رسالتي اخلاقي است كه تأمين كننده صلح و امنيت بشري از طريق همكاري فكري و معنوي است. يونسكو از بدو تأسيس، بيشتر جايگاه بحث و تبادل نظر نخبگان علمي، فرهنگي و روشنفكران جهان قلمداد مي‌شود، جايگاهي كه انديشمندان و دانشمندان در آن به هم‌انديشي و مشورت درباره راههاي تحقق صلح و امنيت پايدار مي‌پردازند و با تأكيد بر عرصه‌هاي فرهنگي و آموزشي سعي دارند يونسكو را به آزمايشگاه عقايد و تدوين كننده استانداردها تبديل كنند تا توافق‌هاي جهاني درباره موضوعات رو به تزايد اجتماعي، اخلاقي و فرهنگي را پيش ببرند و از اين طريق است كه يونسكو با توسل به توافق‌هاي جهاني درباره موضوعات مذكور و ايجاد تعامل و گفتگو ميان ملتها، آنها را به لحاظ فرهنگي و اجتماعي به هم نزديك و حتي وابسته مي‌كند و از وقوع جنگ و به مخاطره افتادن صلح و امنيت جلوگيري مي‌كند. اين مهم دربند یکم ماده يك اساسنامه آن سازمان نيز درج گرديده است. آنجا كه مي‌گويد:
“سازمان بر آناست تا با نزديكتر کردن همكاري بين‌ ملل از طريق آموزش، علم و فرهنگ، در صلح و امنيت مشاركت داشته باشد و به اين ترتيب احترام به عدالت، قانون، حقوق بشر و آزاديهاي اساسي براي همگان پيش‌بيني شده در منشور ملل متحد را بدون تبعيض و در نظر گرفتن نژاد، جنسيت، زبان يا مذهب تضمين كند.”
واضح است كه هدف اساسي اين سازمان كمك به حفظ صلح و امنيت بين‌المللي و ارتقاء روابط بين‌المللي ميان كشورهاي عضو از طرق مختلف بهويژه از طريق فرهنگي و آموزشي است. فرهنگ مايه اصلي مباحثه‌هاي مربوط به هويت، انسجام اجتماعي است. احترام به تنوع فرهنگي، بردباري، گفتگو و همكاري در محيطي از اعتماد متقابل و تفاهم از مهمترين عناصر تضمين كننده صلح وامنيت بين‌المللي است9 كه اين مهم از اصلي‌ترين اهداف يونسكو مي‌باشد. در واقع علت اصلي ايجاد اين سازمان «تأسيس سازماني با هدف نهادينه ساختن فرهنگ صلح به معناي واقعي كلمه است.»10
آرمان صلح در جوامعی دست يافتني است كه همبستگي و پيشرفت خود را در حالي تأمين كنند كه حقوق بشر را مراعات، ساختارهاي دموكراتيك را برقرار و توسعه را به تعهد مشترك مبدل كرده‌اند. در اين خصوص يونسكو نيروي ذهن بشر را در رسيدن به هدف بسيج مي‌نمايد. بر اين اساس، در آن سازمان بر خلاقيت انسان در اكتساب، انتقال و گردآوري دانش كه كليد هر روند رهايي بخش فردي و جمعي است، سرمايه‌گذاري مي‌شود.11
رسالت يونسكو بيش از هر چيز اخلاقي است و با روح و روان انسانها سروكار دارد و مأموريت دارد كه در مقام سازماني براي همكاري فكري بين‌المللي خدمت كند و از اين طريق به نزديك كردن ملتها به لحاظ فرهنگي تلاش نمايد. اين سازمان جهت مقابله با فرهنگ جنگ، اصولي مثل اصول آزادي، عدالت و دموكراسي، تساهل و همبستگي و رعايت حقوق بشر را شالوده فرهنگ صلح قرار داده است. فرهنگي كه مدنظر اين سازمان است، فرهنگ همزيستي مسالمت‌آميز است كه براساس آن هرگونه خشونت‌گرايي طرد شده و گفتگو و مذاكره جانشين آن مي‌شود، بهگونه‌اي كه با مذاكره و گفتگو صلح جاودان به جامعه بشري بازگردد.
به عبارت ديگر، هدف سازمان مشاركت در تأمين صلح و امنيت جهاني بواسطه پيشبرد همكاري ملتها در زمينه‌هاي آموزشي، علمي و فرهنگي است كه رفاه عمومي بشريت را جايگزين وحشت هميشگي انسان از نابودي حيات و حیثيتش مي‌نمايد. صلح مورد نظر اين سازمان، اتحاد و تلاش هماهنگ مردم آزاد براي كسب امنيت و خوش‌بختي مي‌باشد.
ب) سوابق علمي:
صلح و امنيت بين‌المللي يكي از مهمترين آمال بشر بوده و هست و جهت نيل به آن اقدامات بسياري در سطح سازمانهاي بين‌المللي صورت گرفته است. سازمان يونسكو هم يكي از اين اقدامات مي‌باشد. سازمان يونسكو كه يكي از موسسات تخصصي سازمان ملل متحد است، هدف اصلي آن حفظ صلح و امنيت بين‌المللي مي‌باشد كه در ايران نيز فعاليتها و آثار خوبي را در قالب همايش‌ها و كميسيونها از خود بهجاي گذاشته است اما درخصوص موضوع اين پايان‌نامه يعني «نقش يونسكو در حفاظت از صلح و امنيت بين‌المللي»، آثار قابل توجهي بهصورت مستقيم منتشر نشده است. بهطور كلي در زمينه يونسكو و همچنين صلح و امنيت بين‌المللي در تأليفات علمي آثار چندي در حقوق ايران منتشر شده كه همگي بهصورت كلي مي‌باشند و به نقش يونسكو در حفاظت از صلح و امنيت بين‌المللي بهطور جزئي اشاره نشده كه برخي از اين آثار عبارتند از:
کتابها:
1- عباس نادري قطب‌الديني و حميد زنگنه در كتاب “يونسكو”، دفتر مطالعات سياسي وزارت امور خارجه، تهران، مركز چاپ و انتشارات، سال 1382، تنها به بررسي شكل‌گيري يونسكو اقدام نموده و در خصوص نقش يونسكو در حفاظت از صلح و امنيت بين‌المللي تنها در صفحه 41 و 42 اين كتاب در قالب «اهداف سازمان يونسكو» به بررسي آن، كه آن هم بهصورت كلي مي‌باشد پرداخته است.
2- محمدرضا دهشيري، در كتاب “یونسکو از مذاكره تا تصميم‌گيري”، انتشارات علمي و فرهنگي، تهران، 1388، به بررسي سازمان يونسكو و اركان آن اقدام نموده و تنها در مقدمه كتاب در صفحه 16 به نقش يونسكو در حفاظت از صلح و امنيت بين‌المللي پرداخته و بيشتر به نقش يونسكو در حفاظت از ميراث فرهنگي پرداخته است.
3- سيد محمد موسوي و ساناز نصيري در كتاب خود تحت عنوان «سازمان يونسكو و نقش آن بر پيشبرد مسائل فرهنگي ايران»، انتشارات علوم و فنون رازي، تهران، 1391، تنها به بررسي نقش يونسكو در گسترش فرهنگ، تبادلات فرهنگي و ارتباطات پرداخته‌اند و از نقشی که این سازمان در حفاظت از صلح و امنیت بین المللی ایفا می کند بهطور مستقیم سخن به میان نیاورده است.
4- علي اصغر عامري بافقي، در كتاب «مفهوم صلح در روابط بين‌الملل»، ، انتشارات علوم و فنون رازي، تهران، 1391 ، به بررسي مفهوم صلح پرداخته و با بررسي ابعاد مختلف آن و برخي اختلاف‌ها در روش‌هاي نيل به صلح، نقش سازمان ملل و سازمانهای تابعه آن از جمله يونسكو را نيز در زمينه حفظ صلح، اساسي دانسته است آن هم بهصورت کلی از نقش این سازمان سخن گفته و از بررسی جزئی خودداری نموده است.
5-ناصر تکمیل همایون در کتاب “نقش علمی و فرهنگی یونسکو در پژوهش راههای ابریشم”، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، تهران، 1376. پس از معرفی سازمان یونسکو و پروسه شکل گیری آن، به بررسی راههای ابریشم که پل ارتباطی بین دنیای شرق و غرب و سهمی هنگفت در آشنا کردن فرهنگهای مختلف این دو قشر دارد میپردازد. همچنین در قسمت اصلی بحث خود به نقش سازمان یونسکو در پژوهش و تحقیق در مورد راههای بینالمللی ابریشم میپردازد.
مقالات:
مقالات مختلفی در مورد سازمان یونسکو به رشته تحریر در آمدهاند که در هیچکدام از آنها به نقش یونسکو در حفاظت از صلح و امنیت بین المللی بهطور مستقیم اشاره نشده و یا بهصورت خیلی جزئی و پراکنده از نقش این سازمان سخن به میان آورده شده است. برخی از آنها عبارتند از:
1- مهدي نوروزي در «مجله حقوقي رهيافت، سال 1383، شماره 34، ص76-80» در مقاله “آشنايي با سازمان علمي و فرهنگي و آموزشي سازمان ملل متحد” بيشتر به بررسي سازمان يونسكو و اركان آن پرداخته و بهطورخيلي جزئي در صفحه 77 به نقش يونسكو در حفظ صلح و امنيت بين‌المللي پرداخته است.
2- محمدرضا دهشيري در «فصلنامه مطالعات آفريقا، بهار و تابستان 1386، شماره14، ص191-238» در مقاله “سیاست فرهنگی یونسکو در آفریقا” به معرفي سازمان يونسكو و اهداف اين سازمان پرداخته و بهصورت خيلي جزئي و بهخصوص در صفحه 195 به نقش يونسكو در حفظ صلح و امنيت بين‌المللي اشاره كرده است.
3-مریم بهادر در نشریه “رسانه،” سال دوازدهم، شماره سوم، ص51-58″در مقاله “یونسکو و مساله ارتباطات و اطلاع رسانی” مقدمتا در صفحه 51 به معرفی سازمان یونسکو پرداخته و سپس بهطور اختصاصی به نقش این سازمان در جریان ارتباطات و اطلاع رسانی بین ملتها پرداخته است.
4-احسان نراقی در نشریه “بخارا، شماره 14، بهمن 1377، ص21-31 “در مقاله “یونسکو و نخستین مجمع جهانی گفتگوی فرهنگها ” به نقش یونسکو بهعنوان نخستین سازمان بینالمللی در ایجاد تعاملات میان ملتها میپردازد و این نقش را جهت دوستی میان ملتها بسیار مثمر اثر میداند.
5- مهدي ابراهيمي در نشريه ” اطلاع‌رساني و كتابداري كتاب ماه علوم اجتماعي، شماره 29، مرداد 1389″ در مقاله “امنیت بینالملل” موضوع امنيت بين‌الملل شامل تعاريف، ضروريات، چالشها و راهكارهاي احتمالي آن را مورد بررسي قرار داده و به اين نتيجه رسيده كه برقراري صلح پايدار نياز به برقراري ارتباط ميان كشورها و گسترش دموكراسي دارد كه اين مهمترين هدف يونسكو در حفاظت از صلح و امنيت بين‌المللي است.
6- هادي احتشامي در «فصلنامه سياست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 39، شماره1، بهار 1388، ، ص17-38» در مقاله “بررسی جهانی شدن دموکراسی وتاثیر آن بر صلح و امنیت بین الملل”، به بررسي جهاني شدن دموكراسي و تأثيری که دموکراسی می تواند به موجب ارتباطات بر صلح و امنيت بين‌المللي داشته باشد پرداخته و بهطور جزئي نقش يونسكو در گسترش دموكراسي در جهان را مورد تجزيه و تحليل قرار داده است.
7- محمدجعفر حبيب زاده و محمد توحیدی فر در مجله «دادرسي، بهمن و اسفند 1380، سال پنجم، شماره30، ص16-22»، در مقاله ” اختيارات شوراي امنيت سازمان ملل در حفظ صلح و امنيت بين‌المللي ” به بررسي اختيارات شوراي امنيت سازمان ملل در حفظ صلح و امنيت بين‌المللي پرداخته و در نتيجه اين تحقيق مشخص گرديده كه اين شورا به تنهايي قادر به حل و فصل تمامي بحرانها نبوده و اصولا شوراي امنيت پس از وقوع بحرانها وارد عمل مي‌شود در حالي كه يونسكو در حفاظت از صلح و امنیت بین المللی دارای نقشی پيشگيرانه مي‌باشد.
پایاننامهها:
در خصوص پایان نامههای انجام شده در رابطه با این موضوع نیز به موارد ذیل اشاره میگردد:
1- خانم زينب فيروزي در سال 1390 در دانشگاه تهران در پايان‌نامه مقطع کارشناسی ارشد خود تحت عنوان «ساز و كارهاي بين‌المللي حمايت از اموال فرهنگي در مخاصمات مسلحانه» به نقش يونسكو بهعنوان يك نهاد فرهنگي و آموزشي در توسعه و ترويج حقوق بشر دوستانه در رابطه با اموال فرهنگي اشاره كرده است و بهصورت مستقيم از نقش يونسكو در حفاظت از صلح و امنيت بين‌المللي صحبتي نكرده است.
2- خانم الهام نامداري در سال 1387 در پايان‌نامه مقطع کارشناسی ارشد خود تحت عنوان «نقد و بررسي عملكرد سازمان ملل متحد در امر آموزش حقوق بشر» تنها به ارزيابي اقدامات آموزشي سازمان يونسكو بهعنوان يكي از موسسات تخصصي سازمان ملل بهويژه در امر آموزش حقوق بشر پرداخته است.
3- آقاي جلال مژگانپور در سال 1376 در دانشگاه تهران در پايان‌نامه مقطع کارشناسی ارشد خود تحت عنوان «جايگاه يونسكو در توسعه و تدوين حقوق بين‌الملل» به معرفي سازمان ملل پرداخته و نقش اين سازمان را در توسعه حقوق بين‌الملل به چالش كشيده است اما در خصوص نقش اين سازمان در حفاظت از صلح و امنيت بين‌المللي بهصورت جزئي آن هم در قالب گفتار اول از مبحث اول فصل دوم تحت عنوان “اهداف يونسكو” (صفحات 36 تا 41) به بررسي نقش يونسكو در حفاظت از صلح و امنيت بين‌المللي بهصورت پراكنده پرداخته است.
4- آقاي مجيد زحمتكش در سال 1362 در مجتمع آموزشي عالي قم پايان‌نامه مقطع کارشناسی ارشد خود تحت عنوان «حفاظت از ميراث فرهنگي در حقوق ايران و حقوق بين‌الملل» اختصاصاً به نقش يونسكو در حفاظت از اموال فرهنگي پرداخته و سخني از نقش اين سازمان در حفاظت از صلح و امنيت بين‌المللي به ميان نياورده است.
همانطور كه بيان شد، در هيچ يك از اين پژوهش ها به بررسي مستقيم نقش يونسكو در حفاظت از صلح و امنيت بين‌المللي پرداخته نشده است. به اين ترتيب، پژوهش حاضر بر آناست تا اين مهم را به همراه چالشهاي فراروي يونسكو در رسيدن به هدفش در اين راه را مورد نقد و بررسي قرار دهد.
منابع لاتین:
در خصوص منابع لاتین نیز به چند مورد اشاره میگردد:
1- آقای federico mayor بهعنوان دبیر کل سازمان یونسکو در مقالهای تحت عنوان “نقش یونسکو در ساختار صلح”12، مقدمتا به بررسی چگونگی شگلگیری سازمان یونسکو میپردازد که در کنفرانسی که در شهر لندن، در سال 1945، نمایندگان 44 کشور گرد هم آمدند و اساسنامه این سازمان را امضا کردند. وی ماموریت یونسکو را – اگرچه بطور خاص- در آرمانهای تعریف شده در سازمان ملل جست وجو می کند و بهطور وسیع و گسترده مکمل اساسنامه یونسکو هستند، حفاظت و نگهداری از صلح بین المللی میداند.
2- آقای SAVAS KARAKASدر مقاله ای تحت عنوان:
“UNESCO Prepares for the Centenary of World War I ”
به بررسی نقش سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل، که بعد از جنگ جهانی اول تاسیس شد، در نیل به صلح بهعنوان یک حق اساسی برای بشر اشاره میکند و با تاکید بر نقش یونسکو در حفاظت از میراث فرهنگی زیر آب رفته بر اثر جنگ جهانی اول، نقش این سازمان در برپایی یکمین سالگرد بزرگداشت غم انگیزترین حوادث تاریخی با خاک یکسان کردن میراث فرهنگی بشریت که در طول جنگ جهانی اول رخ داد را بی بدیل میداند. وی معتقد است که جنگ جهانی اول ضربهایاست که بهواسطه آن جنبشهای ملی والبته جنبشهایی برای ایجاد یک صلح جهانی بوجود آمد. همچنین یادآور می شود که یونسکو با رهبران سیاسی کشورها، مخاطبان جهان و جوامع علمی تماس گرفته و با ایجاد ارتباط میان آنها، توجه آنها به میراث فرهنگی زیر آب رفته و در نتیجه پیام خودش یعنی صلح را افزایش می دهد.
3-lynn Davies در مقاله ای تحت عنوان :
“UNESCO Associated Schools Project Network(ASPnet) and Peace education ”
ابتدا به بررسی شکلگیری مدارس مرتبط با شبکه پروژه یونسکو میپردازد که در سال 1953با 33 مدرسه در جهان تاسیس شد و ذکر میکند که این شبکه به عنوان یک شبکه جهانی یکی از قدیمیترین و بزرگترین شبکههای آموزشی در جهان میباشد که دارای بیش از 7900 مدرسه و کالج در 179 کشورعضو میباشد و اعضاء به منظور ترویج ایده اصلی یونسکو یعنی صلح بینالمللی و کمک به کیفیت آموزش و پرورش گرد هم آمدند و این شبکه را تاسیس کردند. همچنین یادآور می شود که این شبکه، یک مرکز هماهنگ کننده بین اعضاء میباشد و اینکه هر کشور دارای یک مرکز هماهنگ کننده در ارتباط با مدارس میباشد. وی دلیل جهانی بودن پروژه را اینطور توضیح می دهد که این مدارس مرتبط با پروژه با دعوت اعضاء به ایجاد برنامههای آزمایشی نوآورانه و مبتکرانه، طراحی مواد و روشهای جدید آموزشی و توسعه مبادلات بین دانشآموزان و معلمان در سطح بینالمللی، در گسترش و ترویج آموزش و در نهایت نیل به صلح از طریق آموزش و ایجاد آگاهی بین مردم در سطح جهانی، که همانا هدف اولیه سازمان یونسکو میباشد، تلاش نماید.
ج) اهداف
هدف اصلی از تدوین این پایان نامه پاسخ دادن به پرسش اصلی ذیل میباشد:
پرسش اصلي: یونسکو چگونه نقش خود را در زمینه حفظ صلح و امنیت بینالمللی ایفاء مینماید و آیا این نقش پویا و موثر بوده است؟
همچنین در راستای پرسش اصلی فوق، پایان نامه حاضر میکوشد که به پرسشهای فرعی ذیل نیز پاسخ دهد:
1-صلاحیتها و وظایف اصلی یونسکو چه میباشد و چگونه اجرای این صلاحیتها و وظایف بر حفظ صلح و امنیت بینالمللی تاثیر گذار میباشد؟
2-نهادهای یونسکو چه اقداماتی را در راستای حفظ صلح و امنیت بینالمللی انجام داده و میدهند؟
3-آیا یونسکو با سازمانهای دولتی و غیردولتی در راستای حفظ صلح و امنیت بینالمللی دارای ارتباط است؟

پاسخ اولیه به پرسش اصلی:
سازمان یونسکو به منظور بسط و گسترش علم و دانش، جلوگیری از بروز جنگ، حفظ میراث جهانی، کمک به توسعه فرهنگ و هنر، گسترش آزادیهای فردی و جمعی و ایجاد ارتباط هرچه بیشتر میان ملل و اقوام مختلف بنیان نهاده شده است. رسالتی که این سازمان دارد ایجاد ارتباط میان ملتهای با فرهنگهای متفاوت است تا از طریق این ارتباط و هرچه بیشتر نزدیکتر کردن آنها بههم، بیشتر از طریق فرهنگی، صلح و امنیت را گسترش دهد. این مفهوم در خود اساسنامه یونسکو هویداست، آنجا که در ابتدای اساسنامه خود و در بند اول ماده یک اساسنامه خود، هدف از تشکیل این سازمان را این چنین بیان می دارد :” کمک به استقرار صلح و امنیت از طریق ترویج همکاری میان ملتها در زمینههای آموزش، علوم و فرهنگ به منظور افزایش احترام همگان به عدالت حاکمیت قانون، حقوق بشر و آزادیهای اساسی برای همه، بدون تبعیض نژادی، جنسیت، زبان و مذهب که مطابق با منشور سازمان ملل متحدباشد. ” 13
در واقع یونسکو چارچوبي را براي بررسي مشكلات جهاني انسان، براساس اصل برابري كشورهاي عضو ارائه مي‌دهد كه بر مبناي اصول جهان مشمول، تنوع و كرامت انساني استوار شده است. اين سازمان بهطور جدي در پي تقويت اركان منسجمي است كه صلح، توسعه پايدار و حقوق بشر را تشكيل مي‌دهد و در زمينه فقرزدايي و ترويج گفتگو ميان تمدنها، فرهنگها و مردم مشاركت مي‌كند. در اين مورد يونسكو در زمينه فرهنگي نقشي بارز دارد. با يادآوري تأكيد يونسكو در مقدمه اساسنامه آن مبني بر اينكه «ترويج فرهنگ در سطوح گسترده و آموزش انسانها در جهت نيل به عدالت و آزادي و صلح در دستيابي به كرامت انساني داراي اهميت بوده و از اجزاي جدايي‌ناپذير آن هستند و با توجه به اينكه عمل به اين مهم وظيفه‌اي مقدس است كه جز در سايه همكاريهاي متقابل و اهداف مشترك دست يافتني نيست»، واضح است كه يونسكو در ايجاد همكاريهاي متقابل و ايجاد اهداف مشترك بين ملتها جهت استقرار صلح داراي نقشی بي‌بديل است؛ چه، صلح بين‌المللي در سايه همكاري و اهداف مشترك تداوم مي‌يابد؛ و فرهنگها در طول زمان و در مكان‌هاي مختلف به اشكال مختلف ظهور يافته‌اند. اين تنوع فرهنگي ريشه در يگانگي و تكثر هويت‌هاي گروهها و جوامع انساني دارد. در جوامع بي‌نهايت متفاوتي كه با آن مواجه هستيم، تضمين تعاملهاي هماهنگ و مسالمت‌آميز ميان مردم و گروههاي داراي هويت‌هاي فرهنگي متنوع، متكثر و پويا و ايجاد اشتياق در آنان براي زندگي در كنار هم بسيار مهم و الزامي است. در واقع اتخاذ سياستهايي براي افزايش حضور و مشاركت همه شهروندان ضامن انسجام اجتماعي، سرزندگي و شور و نشاط جامعه مدني و در نهايت صلح و آرامش و آسايش جوامع بشري است كه اين مهم يكي از وظايف و اهداف سازمان يونسكو مي‌باشد كه افراد و جامعه داراي فرهنگهاي مختلف را به هم نزديك كند، زيرا هر چقدر كه تعامل فرهنگي و صميميت ميان ملتها بيشتر باشد و ملتها به لحاظ فرهنگي به هم نزديك‌تر باشند، در رفاه و آرامش و آسايش بيشتري خواهند بود. در واقع يونسكو از طريق ترويج همكاريهاي ميان ملتها در زمينه‌هاي آموزشي، ارتقاي فرهنگ و ايجاد جامعه‌اي دانش‌مدار براساس دسترسي آزاد به اطلاعات به حفظ صلح و امنيت بين‌المللي كمك مي‌كند.
در خصوص موثر بودن نقش یونسکو در اجرای اهدافش باید گفت که رسالت اصلی یونسکو، تامین صلح و امنیت بشری از طریق فکری و معنوی است. همانطور که در دیباچه اساسنامه این سازمان آمده “از آنجا که جنگها در ضمیر انسانها بهوجود میآیند، دفاع از صلح هم باید در ضمیر انسانها پرورش یابد. ” لذا باید از طریق فکری و معنوی تخم صلح را در میان ملتها کاشت و از جنگ و خونریزی هدر کرد. برقراری مجدد صلح، ترمیم و تعمیر و بازسازی صدمات و ویرانیهای ناشی از جنگ، هزینه کلانی دارد؛ اما رسیدن به هدف، که همان صلح بینالمللی است، اقتضا می کند که با ریشه کن کردن علل زیربنایی کشمکشها، یعنی فقر، بیعدالتی اجتماعی، ستم سیاسی، تبعیض و انحصارطلبی، باعث شویم که خود جنگ خرد و نابود شود که در این خصوص یونسکو نیروی ذهن را در رسیدن به هدف بسیج مینماید. از آنجا که صلح مبتنی بر قراردادهای اقتصادی و سیاسی دولتها نمیتوانند از پشتیبانی همگانی، پایدار و صمیمی مردم برخوردار باشد، شالوده چنین صلحی می بایست بر همبستگی فکری و اخلاقی بشریت استوار باشد. در این خصوص واضح است که سازمان یونسکو دارای چه نقش درخشانی در اجرای اهدافش میباشد.
پاسخهای اولیه به پرسشهای فرعی:
1-طبق بند 1 ماده 1 اساسنامه یونسکو هدف سازمان اینگونه بیان شده است:”سازمان بر آنست تا با نزدیکتر کردن همکاری بین ملل به وسیله آموزش، علم و فرهنگ در حفظ صلح و امنیت تا احترام به عدالت، قانون، حقوق بشر و آزادیهای اساسی برای همگان را بدون تبعیض نژادی و جنسی و… تضمین کند. ”
اجرای چنین هدفی مستلزم ایجاد همکاری بین ملتها و امکان استفاده برابر از آموزش همگانی بدون در نظر گرفتن تعبیض، همکاری بین ملتها در تمامی شاخههای فعالیت فرهنگی، تبادل بینالمللی نمایندگان در حیطه آموزش، علم و فرهنگ میباشد. یونسکو چارچوبي را براي بررسي مشكلات جهاني انسان، براساس اصل برابري كشورهاي عضو ارائه مي‌دهد كه بر مبناي اصول جهان مشمول، تنوع و كرامت انساني استوار شده است. اين سازمان بهطور جدي در پي تقويت اركان منسجمي است كه صلح، توسعه پايدار و حقوق بشر را تشكيل مي‌دهد و در زمينه فقرزدايي و ترويج گفتگو ميان تمدنها، فرهنگها و مردم مشاركت مي‌كند.
2-در خصوص اقدامات یونسکو و نهادهای آن در راستای حفظ صلح و امنیت بینالمللی بایدگفت که حوزه فعالیتهای یونسکو در قالب بخشهای پنجگانه “آموزش، علوم طبیعی، فرهنگ، ارتباطات و اطلاع رسانی و علوم انسانی و اجتماعی” قابل اعمال است که در هر کدام از این فعالیتها نقش نهادهای یونسکو مشهود است:
آموزش برای کشورهای عضو یونسکو در عین حال که حقوقی انسانی و وسیله ای برای نیل به دستاوردهای فردی به شمار میرود، به عنوان ابزاری اساسی در ساخت بنای آینده جامع نیز نقش بهسزایی دارد. بخش علوم یونسکو کمیته بین المللی اخلاق زیستی را در خود دارد که هدف این کمیته ارزیابی پرسشهای اخلاقی در مورد پیشرفتهای علمی و فنی، و ارتقای اصول و هنجارهای اخلاقی برای هدایت توسعه علوم و فن آوریها و تحولات اجتماعی است. فعالیتهای فرهنگی یونسکو هم از نظر مفهومی و هم از نظر دامنه، گسترش چشم گیری داشته است. یونسکو که زمانی با اقدامات بین المللی مربوط به حفظ میراث فرهنگی و انتشار مجموعه آثار ادبی برگزیده جهان شهرت یافته بود، اکنون با مفاهیم اساسیتری از حیات بشری، یعنی فرهنگ و توسعه پایدار سروکار دارد. وظیفه ارتقای جریان آزاد ارتباطات و همچنین آزادی هرچه بیشتر مطبوعات و استقلال رسانهها نیز یکی از جنبههای اصلی فعالیت یونسکو در زمینه ارتباطات و اطلاع رسانی به شمار میآید که امروزه خدمات زیادی برای آموزش خبرنگاران در کشورهای جهان سوم ارائه می دهد. مشارکت یونسکو در همکاری متخصصان بینالمللی عرصههای علوم اجتماعی، انتشار و تبادل اطلاعات و اسناد مربوط به علوم اجتماعی و دانش اصطلاحات و یاری رسانی در آموزش علوم اجتماعی، از جمله فعالیتهای یونسکو در زمینه علوم انسانی و اجتماعی است.
در این موارد پنجگانه نقش یونسکو و نهادهایش در ایجاد ارتباط و همکاری میان ملتها در زمینههای آموزشی، علمی و فرهنگی کاملا مشهود است تا بهتدریج به اهداف



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید